روستای شانه‌تراش تنکابن در غرب مازندران، اولین روستای گردشگری ارگانیک ایران، با طبیعت بکر و مناظری بی‌نظیر، تجربه‌ای متفاوت و به‌یادماندنی از سفر را ارائه می‌دهد.روستای گردشگری ارگانیک جایی است که زندگی روستایی به‌صورت کامل حفظ شده است؛ معماری، فرهنگ، هنر و محیط زیست آن دست‌نخورده و بومی باقی مانده و گردشگران می‌توانند سبک زندگی سنتی روستا را به‌طور واقعی تجربه کنند.

در نگاه نخست، روستای شانه تراش تنکابن شاید فقط تکه‌ای از طبیعت بکر شمال باشد؛ اما وقتی کمی بیشتر در دل آن قدم بزنی، درمی‌یابی که شانه تراش ترکیبی از تاریخ، فرهنگ، کشاورزی سنتی، و زیست‌جهانی است که هنوز در آن انسان و طبیعت با هم آشتی‌اند.

اقلیم روستای شانه تراش تنکابن

روستای شانه‌تراش تنکابن با ساختار فضایی پراکنده و مختص به نواحی شمالی کشور است؛ مساکن بومی این روستا از نوع سقف شیب‌دار و با استفاده از مصالح بومی ساخته شده ­اند. اما متاسفانه ساخت و سازهای جدید روستا، که اکثرا مختص خانه‌های دوم گردشگری و افراد غیربومی است، از مصالح غیربومی با نوع معماری نامانوس با محیط استفاده شده است. در مورد قدمت روستای شانه تراش تنکابن اطلاعات موثقی در دست نیست، اما با توجه به شرایط جغرافیایی منطقه می­توان گفت وجود منابع آب فراوان و چشم‌انداز زیبای جغرافیایی، از عمده دلایل پیدایش روستا بوده است. روستای شانه‌تراش از نظر توپوگرافی در اراضی شیب‌دار با جهت شیب شمال به جنوب و متوسط شیب آن 30 درصد است. این روستا در ارتفاع 1505 متر از سطح دریا واقع شده است.

روستای شانه‌تراش تنکابن با قرارگیری در نواحی شمال کشور و منطقه دوهزار از نظر منظره و چشم‌انداز طبیعی دارای شرایط بسیار مطلوبی است. این روستا در یک موقعیت توپوگرافی تپه ای و جنگلی استقرار یافته است چشم‌انداز روبه روی روستا دشت دریاسر است که در کوهپایه‌های ارتفاعات البرز به وجود آمده است. محیط جنگلی انبوه این منطقه و تلاقی دره، کوه، خونه های سقف شیب­دار به سبک استان­های شمالی کشور، چشم‌انداز بسیار زیبایی برای گردشگران فراهم آورده است. دره سرسبز و زیبای دوهزار در ضلع شمالی ارتفاعات البرز و در جنوب شهر تنکابن، به علت شرایط طبیعی و اقلیمی منحصر به فرد خود، مجموعه زیستی و طبیعی کم­نظیری را به وجود آورده است و قله­ها، چمنزارها، جنگل­ها، مرتع­ها و یخچال­های طبیعی را در خود جای داده است و چشم اندازهای بسیار زییای کوهستانی، چمن­زار و جنگل­های مرتفع جلگه­ای در این دره، جاذبه ­های متنوع برای گردشگران فراهم آورده است.

مساکن اولیه روستای شانه تراش تنکابن که به صورت سنتی توسط ساکنان ساخته گردیده و از گونه خانه ­های سقف شیب‌دار و ساخته شده از چوب، گل و سایر مصالح بومی مختص به خطه استان­های شمالی کشور بوده است.

ساکنان روستای شانه‌تراش به دنبال حفظ چشم‌انداز و سیمای کالبدی روستا برآمده­ و تلاش داشته با استفاده از نمای کاهگلی، چهره همسان و سنتی روستا را بار دیگر در این روستا احیا و زنده نمایند.

از دیگر جاذبه‌های گردشگری روستای شانه‌تراش تنکابن می­توان به ایجاد مبلمان‌ها و پرچین سازی‌هایی منطبق با بوم روستا اشاره کرد که علاوه بر جنبه­ های زیبایی، منجر به توقف، مکث و ایجاد تعامل در فضای روستایی و ترغیب گردشگر برای حضور بیشتر در فضای روستا گردیده است.

موزه مردم شناسی روستای شانه تراش تنکابن

یکی از مهم­ترین ظرفیت‌های روستای شانه تراش تنکابن وجود موزه مردم‌شناسی بوده که در مرکز این روستا ایجاد گردیده است. این موزه توسط سازمان میراث فرهنگی و با مشارکت اهالی روستا، با هدف حفظ و نگهداری و همچنین نمایش میراث منطقه دوهزار ساخته شده است. ساختمان موزه، از معماری بومی منطقه و با یک حیاط بزرگ که برای اجرای جشن‌ها و آیین‌ها مناسب بوده الگوبرداری گردیده است.

در این موزه اشیا مردم ­شناسی و اموال فرهنگی مرتبط با دامداری، کشاورزی، پارچه­ بافی، پوشاک و دیگر لوازم زندگی روزمره ساکنین منطقه در معرض نمایش گذاشته شده است. موزه مردم شناسی روستای شانه ­تراش در شمار موزه ­های محلی استان می ­باشد.

صنایع دستی روستای شانه‌تراش تنکابن

از ظرفیت‌های مهم روستای شانه تراش تنکابن وجود صنایع دستی متنوع است. صنایع دستی روستای شانه‌تراش شامل انواع بافتنی­ ها، چوب تراشی، انواع ترشی، مربا، رب، عرقی جات و… می‌باشند. اما برخی از این صنایع دستی به دلیل قدمت و هویت از اهمیت بیشتری برخوردار می­باشند که از جمله می­توان به چوب تراشی و چادر شب ­بافی اشاره کرد. چوب تراشی از صنایع دستی بسیار قدیمی روستا است، به گونه ­ای که حتی وجه تسمیه روستا نیز از همین صنعت گرفته شده است. چادر شب بافی نیز از جمله صنایع دستی است که قدمت طولانی دارد و با دستگاه های سنتی در داخل روستا توسط بانوان در گذشته تولید می­گردیده و اکنون جوانان روستا به دنبال احیای این صعنت می ­باشند تا علاوه بر اشتغالزایی و کسب درآمد از آن باعث ایجاد جاذبه گردشگری نیز شود.

آیین و رسوم روستای روستای شانه تراش تنکابن

روستای شانه تراش تنکابن، همچون سایر دیگر روستاها، در گوشه و کنار کشور پهناور ایران دارای آداب و رسوم و آیین‌های فرهنگی مخصوص به خود است که بیانگر زندگی روزمره، اعتقادات و باورهای ساکنان آن است. هرچند که برخی از این آیین­ها به فراخور گذر زمان به دست فراموشی سپرده شده، اما مطابق بازدیدهای میدانی معاونت بوم‌گردی برخی از این آداب هنوز در روستا اجرا و قابل مشاهده است. یکی از این آداب « عروس بابو » نام دارد. این رسم در ایامی اجرا می­شود که در روستا جشن عروسی برپا است. از دیگر رسومی که در روستا وجود دارد به جشن شیردوشی، که در ارتفاعات بالای روستا، جایی که محل زندگی دامداران و چرا گوسفندان است، می­توان اشاره کرد. طبق اظهارات ساکنان این روستا جشنواره فندق نیز از جمله جشن‌هایی است که در روستای شانه‌تراش با توجه به وجود باغ ­های فندوق در منطقه، قابلیت اجرایی و برگزاری دارد.

روستای شانه تراش تنکابن دارای واحدهای بومگردی زیادی می باشد. همچنین بومیان در این روستا مشغول به کارهایی نظیر پارچه بافی سنتی، ساخت مصنوعات چوبی و … می باشند. همچنین از بین سایر روستاهای تنکابن می توان به روستای مران و روستای قلعه گردن را نام برد.

روستای شانه تراش و UNDP

پروژه ای با حمایت وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی و برنامه عمران سازمان ملل(UNDP) در روستای شانه تراش تنکابن به عنوان طرح پایلوت پروژه اشتغال زایی توسعه منطقه ای نوآورانه ( IRED ) برای غرب استان مازندران است که با هدف توسعه پایدار بر مبنای گردشگری ارگانیک از اواخر سال ۲۰۲۰ آغاز شد. سیستم اشتغال زایی توسعه منطقه ای نوآورانه IRED سیستمی است برای انتقال سریع دانش، مهارت ها و استفاده از فناوری های بهینه در مناطق خاص جغرافیایی، استقرار IRED ، مجموعه ای است پیچیده از روابط اقتصادی- اجتماعی و نهادهایی که در راستای آن در منطقه ایجاد می شود تا یادگیری جمعی را در توسعه فناوری تشویق کند که در نهایت منجر به اشتغال پایدار و توسعه منطقه ای می شود. در این راستا این روستا به عنوان یکی از نمونه های اولیه در نظر گرفته شد که بتواند با الگو سازی در منطقه زندگی اهالی و در عین حال با الویت حفظ محیط زیست اثرگذار باشد. بر اساس این طرح بخشی از بافت بومی روستا با مشارکت و همدلی اهالی روستا با هدف ایجاد روستای گردشگری بازسازی و احیا شد.

روستای شانه تراش تنکابن از جمله روستاهای منطقه است که بخش زیادی از هویت تاریخی و بومی خود را حفظ نموده است. با مداخله برنامه اشتغال زایی توسعه منطقه ای نوآورانه ابتدا شبکه جامعه محلی با ایجاد تعاونی توسعه پایدار شانه تراش با ۴۸ عضو که شامل اکثریت افراد روستا بود شکل گرفت و آموزش های لازم در حوزه های مختلف برای آنها برگزار گردید و زمینه های مشارکت آنان فرآهم گردید از طرفی بر اساس مطالعات معماری بازسازی و ترمیم بافت های غیر بومی با مشارکت جامعه محلی صورت پذیرفت.

لازم به ذکر است که از ساخت مبلمان روستایی تا بازسازی کوچه ها تمامی کارها توسط نیروهای بومی انجام شد. تنها رستورانی که در روستا وجود دارد به عنوان محلی استراتژیک برای توسعه ارتباطات با مسئولین و تصمیم گیرندگان و در عین حال فضایی برای همفکری و مشارکت بیشتر اهالی در نظر گرفته شد. پتانسیل های بومی برای توسعه کسب و کار شناخته شد و با کمک ایده هایی چه در مورد مشاغل خلاق و چه در مورد طراحی خلاق راه حل هایی برای تجاری سازی محصولات بومی ارائه شد که باعث رونق اقتصادی منطقه باشد. در حال حاضر بخشی از روستا به عنوان نمونه اولیه بازسازی شده و مابقی روستا در حال اجرای طرح ها برای توسعه گردشگری ارگانیک در منطقه می باشد.

جمع‌بندی

روستای شانه‌تراش تنکابن با طبیعت بکر، بافت سنتی شانه‌تراش، موزه مردم‌شناسی و موقعیت خاص در ارتفاع ۱۶۰۰ متری، یکی از بهترین مقاصد گردشگری شمال ایران است. اگر به دنبال مقصدی متفاوت برای سفر هستید، حتماً سفر به شانه‌تراش را در برنامه خود قرار دهید. این روستا نه‌تنها جایی برای آرامش و لذت از طبیعت است، بلکه فرصتی برای آشنایی با فرهنگ بومی مازندران و تجربه‌ای ناب از زندگی سنتی محسوب می‌شود.

روستای شانه تراش تنکابن بیش از آن‌که فقط یک نقطه روی نقشه باشد، تکه‌ای از روح شمال ایران است؛ جایی که زندگی هنوز در ریتم طبیعت جریان دارد و صدای رودخانه، موسیقی روزمرهٔ مردم است. این روستا مقصدی برای فرار از هیاهوی شهر، تجربهٔ زندگی ساده و لمس آرامش واقعی است.

اگر روزی خواستی شمال را نه در قالب هتل و ساحل، بلکه در چهرهٔ اصیلش ببینی، به روستای شانه تراش تنکابن برو. بنشین کنار رود، گوش بده به صدای باد میان درختان، و بگذار طبیعت دوباره تو را با خودش هم‌نوا کند.